ทำไมภาษาอังกฤษถึงมีคำศัพท์เกี่ยวกับ “คน” มากมายขนาดนี้? แค่จะสื่อถึงคำว่า “คน” สมองของเราก็เปลี่ยนไปตาม มุมกล้องหรือเลนส์ที่แตกต่างกันโดยอัตโนมัติ

นี่ไม่ใช่เรื่องที่ภาษาอังกฤษจงใจแกล้งคุณ แต่เป็นเพราะ วิธีที่ชาวตะวันตกมองโลกนั้นแตกต่างจากพวกเราจริง ๆ

Person กับ People ต่างกันอย่างไร?

สองคำนี้เป็นคำที่สับสนบ่อยที่สุดและใช้ผิดบ่อยที่สุด ความแตกต่างหลัก ๆ สรุปได้ในประโยคเดียว:

Person คือการใช้แว่นขยายส่องดู “บุคคลคนนั้น” ในขณะที่ People คือการใช้เลนส์มุมกว้างมองดู “กลุ่มคนกลุ่มนั้น”

Person: เลนส์สมองโฟกัสไปที่ “บุคคลใดบุคคลหนึ่งโดยเฉพาะ”

เมื่อคุณพูดว่า Person สมองของคุณกำลังโฟกัสไปที่ บุคคลที่มีชื่อ มีหน้าตา และสามารถระบุตัวตนได้อย่างอิสระ

จินตนาการว่า Person เหมือนกับ ที่นั่งระบุหมายเลขบนรถไฟความเร็วสูง ตั๋วแต่ละใบเป็นตัวแทนของแต่ละบุคคล และหมายเลขที่นั่งจะไม่ซ้ำกัน

People: เลนส์สมองซูมออกเพื่อดู “ฝูงชนทั้งหมด”

เมื่อจำนวนของ Person มากกว่าหนึ่ง ภาษาอังกฤษจะ ซูมเลนส์ออกเพื่อจับภาพรวมแบบพาโนรามาทันที

People เหมือนกับ ข้าวผัดจานหนึ่ง คุณจะไม่มานั่งนับเม็ดข้าว แต่คุณมองเห็นมันเป็น ภาพรวมของทั้งจาน

ใช้เรื่อง “ท้องเสีย” เพื่อทำความเข้าใจการเปลี่ยนเลนส์สมองของ Person และ People ในทันที

ลองใช้เรื่อง “ท้องเสีย” ที่ทุกคนต้องเคยเจอ มาช่วยอธิบายการเปลี่ยนมุมมองของเลนส์สมองกัน

Person: “ผู้เคราะห์ร้ายคนนั้น” ที่ยึดห้องน้ำไปเป็นชั่วโมง

คุณไปกินอาหารกับกลุ่มเพื่อน และวันต่อมาทุกคนต่างโอดครวญในกลุ่มแชท สิ่งที่คุณอยากรู้คือ:

ใครกันแน่ที่เป็น “คน” กินปลาดิบจานนั้นเข้าไปแล้วท้องเสียจนขยับไปไหนไม่ได้?

“ใคร” คนนี้คือ Person เขามีชื่อ มีหน้าตา และเป็นผู้ รับผิดชอบห้องน้ำห้องนั้นอย่างแท้จริง

"Who is the person that has been in the bathroom for an hour? I'm gonna explode!" (ใครกันแน่ที่เป็น คน อยู่ในห้องน้ำตั้งชั่วโมงนึง? ฉันจะระเบิดอยู่แล้ว!)

People: “ภาพรวมห้องฉุกเฉิน” ของการอาหารเป็นพิษหมู่

ร้านอาหารชื่อดังแห่งหนึ่งเกิดคดีอาหารเป็นพิษหมู่ และข่าวในทีวีเผยภาพห้องฉุกเฉินที่เนืองแน่นไปด้วยผู้คน

คุณไม่ได้สนใจว่า “ใคร” ท้องเสีย แต่สิ่งที่คุณเห็นคือ “ความโกลาหลโดยรวม” ของกลุ่มคนจำนวนมาก

"So many people are waiting outside the toilet!" (มี คน รอคิวหน้าห้องน้ำเยอะมาก!)

Person คือ “ช็อตโคลสอัพ” ของคนท้องเสียหนึ่งคน ส่วน People คือ “ภาพรวมของพื้นที่ภัยพิบัติ” ของผู้ที่อาหารเป็นพิษหมู่

คำว่า Persons ในเอกสารกฎหมาย และ Peoples ในหนังสือประวัติศาสตร์คืออะไร?

คุณอาจเคยเห็นคำว่า Persons ในลิฟต์หรือป้ายความปลอดภัยในกรณีเกิดอัคคีภัย อย่าคิดว่าเขาเขียนผิด

นี่คือการสะท้อนถึง แนวคิดทางกฎหมายและวัฒนธรรมชาติพันธุ์ ของตะวันตกที่ชัดเจนที่สุด

Human เน้นย้ำว่า “เราเป็นเพียงมนุษย์เดินดิน ไม่ใช่ยอดมนุษย์”

เมื่อคำว่า Human ปรากฏขึ้น สมองจะใช้ “ฟิลเตอร์ทางชีววิทยา” โดยอัตโนมัติ คำว่า Human เน้นย้ำว่า:

พวกเราคือ สิ่งมีชีวิตที่มีเลือดเนื้อ มีความเหนื่อยล้า และมีข้อผิดพลาดได้ ไม่ใช่หุ่นยนต์ที่ทำจากเหล็ก และไม่ใช่พระเจ้าที่รู้แจ้งทุกสิ่ง

สัมผัสความรู้สึกของคำว่า Human ผ่านเรื่องท้องเสีย

คุณกำลังเดตกับคนที่คุณแอบชอบ แต่อยู่ดี ๆ ท้องก็บิดและปวดขึ้นมาอย่างรุนแรง คุณเขินอายมากจนอยากจะแทรกแผ่นดินหนี จึงพยายามพูดตลกเพื่อคลายเครียดว่า “ขอโทษทีนะ ในเมื่อเราเป็นมนุษย์ เรื่องสรีรวิทยาแบบนี้มันก็ห้ามไม่ได้หรอก…”

"I'm only human. I can't hold my poop forever when the bus is stuck in traffic!" (ฉันก็เป็นแค่ มนุษย์ คนนึงนะ! รถติดขนาดนี้ฉันจะอั้นไว้ตลอดไปได้ยังไง!)

ตราบใดที่บริบทคือ การแยกแยะระหว่าง “มนุษย์” กับ “สิ่งอื่นที่ไม่ใช่มนุษย์” นั่นคือเวลาที่ต้องใช้ Human

Mankind คือ “มุมมองมหากาพย์” ที่มองโลกจากดวงจันทร์

หาก Human คือมนุษย์ในตำราเรียนชีววิทยา Mankind ก็คือมนุษยชาติในสารคดีประวัติศาสตร์

ขอบเขตของคำนี้ยิ่งใหญ่พอที่จะ ครอบคลุมอดีต ปัจจุบัน และอนาคตของอารยธรรมมนุษย์ทั้งหมด

สัมผัสระดับของคำว่า Mankind ผ่านเรื่องท้องเสีย

คุณกำลังดูช่อง Discovery และรายการกำลังพูดถึง “การประดิษฐ์ส้วมและระบบท่อระบายน้ำ” ผู้บรรยายพูดด้วยน้ำเสียงซาบซึ้งว่า “การกำเนิดของส้วมซึมและชักโครกช่วยป้องกันโรคระบาดอย่างอหิวาตกโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ และนี่คือก้าวสำคัญของอารยธรรมมนุษยชาติ”

"The invention of the modern flush toilet is a great blessing for all mankind." (การประดิษฐ์ชักโครกสมัยใหม่คือพรครั้งใหญ่สำหรับ มนุษยชาติ ทั้งมวล)

คุณจะไม่ใช้คำว่า Mankind กับเรื่องท้องเสียส่วนตัวของคุณ ไม่อย่างนั้นมันจะฟังดูเหมือน เสียงบรรยายในสารคดี หลุดเข้ามาในห้องน้ำของคุณ

สรุปเลนส์สมองของสี่คำพื้นฐาน

นอกจากสี่คำพื้นฐานแล้ว ภาษาอังกฤษยังมี “เรดาร์ทางสังคม” อะไรอีกบ้าง?

การจำแนกประเภท “คน” ในภาษาอังกฤษไม่ได้หยุดอยู่แค่สี่คำแรก ในสมองของเจ้าของภาษาชาวอังกฤษยังมีชุด “เรดาร์ทางสังคม” ที่จะเปลี่ยนคำเรียกโดยอัตโนมัติตาม “สถานะทางกฎหมาย” “ระยะห่างทางสังคม” และ “ลำดับขั้นทางอำนาจ” ของอีกฝ่าย

Individual กับ Person ต่างกันอย่างไร?

Individual ส่งกลิ่นอายของ ลัทธิปัจเจกนิยมตะวันตก อย่างรุนแรง ความแตกต่างที่ใหญ่ที่สุดจาก Person คือ:

Individual ไม่ใช่แค่การบอกว่า “นี่คือคนคนหนึ่ง” แต่เป็นการประกาศว่า “คนคนนี้มีสิทธิ์ที่จะเป็นตัวของตัวเอง”

"The rights of the individual should not be violated by the group." (สิทธิของ ปัจเจกบุคคล ไม่ควรถูกละเมิดโดยกลุ่มคน)

ทำไม Citizen ถึงฟังดูมี “ความรู้สึกผูกพันตามสัญญา”?

Citizen มาพร้อมกับฟิลเตอร์ของ หลักนิติธรรมและการเมือง เมื่อคุณถูกเรียกว่า Citizen นั่นหมายความว่ามี ความสัมพันธ์ตามสัญญา ระหว่างคุณกับรัฐ

คุณ เสียภาษี ลงคะแนนเสียง และปฏิบัติตามกฎหมาย ส่วนรัฐก็ ปกป้องคุณและให้บริการสาธารณะ

ทุก ๆ เดือนพฤษภาคมในช่วงฤดูภาษี หรือทุก ๆ สี่ปีในการเลือกตั้ง เมื่อคุณถือบัตรเลือกตั้งและเดินเข้าคูหา คุณไม่ใช่แค่ People ทั่วไป แต่คุณคือ Citizen ที่มีหน้าที่ต้องทำและมีสิทธิที่จะได้รับ

"As a responsible citizen, you must pay your taxes on time." (ในฐานะ พลเมือง ที่มีความรับผิดชอบ คุณต้องเสียภาษีให้ตรงเวลา)

ระยะห่างระหว่าง Guy กับ You people กว้างแค่ไหน?

Guy เป็นคำที่ใช้เพื่อ ลดระยะห่างและสร้างความสนิทสนม แต่ที่นี่มี กับระเบิดทางวัฒนธรรมที่หลายคนไม่รู้:

แม้ว่าทั้งคู่จะหมายถึงกลุ่มคน แต่ You guys หมายถึง “เฮ้ พวกเรา” ในขณะที่ You people ฟังดูเหมือน “พวกแก…” ในเชิงดูถูกและแบ่งแยก

รากศัพท์ของ Subject หมายถึง “ถูกเหวี่ยงไปไว้ข้างใต้”?

รากศัพท์ภาษาละตินของ Subject คือ sub- (ข้างใต้) + ject (ถูกเหวี่ยง) ซึ่งแปลตรงตัวได้ว่า “คนทีถูกโยนไว้ข้างใต้”

ไม่ว่าจะเป็นราษฎรของกษัตริย์หรือกลุ่มตัวอย่างในห้องแล็บ ความรู้สึกหลักของคำว่า Subject คือ “มีใครบางคนคอยควบคุมคุณอยู่ข้างบน”

เดินเข้าร้านสะดวกซื้อเพื่อซื้อข้าวปั้น: ทำความเข้าใจสี่คำขั้นสูงในทันที

สรุปการเรียก “คน” ทั้ง 8 แบบในภาษาอังกฤษ

เหตุผลที่ภาษาอังกฤษแบ่งคำว่า “คน” ไว้อย่างละเอียดถี่ถ้วนเช่นนี้ เป็นเพราะวัฒนธรรมตะวันตก ทำงานผ่านเรดาร์ทางสังคมที่หลากหลายไปพร้อม ๆ กัน

ตั้งแต่ขอบเขตระหว่าง ปัจเจกบุคคล และ ส่วนรวม, มุมมองทาง ชีววิทยา ของมนุษย์ปุถุชน, แนวคิดทางการเมืองเรื่อง พลเมือง, ไปจนถึงความสนิทสนมของคำว่า เพื่อนฝูง และลำดับขั้นทางอำนาจของ ผู้อยู่ใต้ปกครอง

ครั้งต่อไปที่คุณเลือกคำศัพท์ ให้ลองคิดดูก่อนว่า เรดาร์ในสมอง ของคุณควรเปิดช่องไหน แล้วคุณจะหลีกเลี่ยงการใช้คำผิดได้อย่างเป็นธรรมชาติ

Reference

• Cambridge Dictionary